Kronikeur van vrijheidsdrang – Maak kennis met Drago Jančar

Drago Jančar (Maribor, 13 april 1948) is een van de belangrijkste hedendaagse Sloveense schrijvers. Hij is ook actief als scenarioschrijver, toneelschrijver en essayist. In zijn thuisland kent men hem voor zijn maatschappelijk engagement en zijn kritische observaties over het politieke wel en wee van zijn land.

Jančar ging reeds als tiener aan de schrijf. Zijn literaire carrière liep echter niet van een leien dakje. De communistische overheid van Joegoslavië – waar het huidige Slovenië toen deel van uitmaakte – die na de Tweede Wereldoorlog de plak zwaaide, was helemaal niet te spreken over de kritische standpunten van de jonge schrijver. Hij publiceerde enkele artikelen die volgens de communisten niet door de beugel konden. Daardoor moest hij de redactie van de studentenkrant Katedra verlaten. Uiteindelijk vond hij werk bij een dagblad genaamd  Večer (De avond), maar hij bleef een doorn in het oog van de communistische overheid. Tijdens een reis naar Oostenrijk kocht hij een controversieel boekje over een bloedbad dat de partizanen van Tito hadden aangericht onder Slovenen die onder het Nazi-regime een anti-communistische militie hadden gevormd. Hij leende het boekje uit aan vrienden en werd prompt beschuldigd van het verspreiden van vijandige propaganda. De overheid lapte hem een jaar celstraf aan zijn been, maar uiteindelijk kwam hij toch al na drie maanden terug op vrije voeten. Daarmee kwam echter geen einde aan zijn ellendige aanvaringen met de autoriteiten. Meteen na zijn vrijlating moest hij paraat staan om zijn legerdienst te vervullen. Zijn oversten maakten hem het leven zuur, want hij had immers een crimineel boekwerkje het land binnengebracht.

Drago JancarTypisch voor Jančar is dat hij zich niet laat breken. Na zijn legerdienst ging hij toch weer voluit voor zijn schrijverscarrière. Uiteindelijk vond hij in Ljubljana, de hoofdstad van het huidige Slovenië, verwante zielen zoals Edvard Kocbek, Ivan Urbančič, Alenka Puhar, Marjan Rožanc en Rudi Šeligo. Hij legde zich onder andere toe op het schrijven van filmscenario’s, maar de eigenzinnige  Jančar kreeg het al snel aan de stok met de filmmaatschappij waarvoor hij werkte. Die wilde hem namelijk censureren en dat pikte hij niet. Hij zette de samenwerking stop en ontpopte zich verder tot dissident. Pas na de dood van Tito kon hij eindelijk vlot zijn werk publiceren. Ondertussen is zijn werk al vertaald in 21 verschillende talen. Hij kon ook meedere prijzen in de wacht slepen, zoals onder andere de grootste Sloveense literaire onderscheiding, zijnde de Prešeren-prijs, vernoemd naar France Prešeren, een Sloveense literaire grootheid uit de negentiende eeuw. Zijn romans Galjot (De Galeislaaf) en Severni sij (Noorderlicht) werden reeds door Roel Schuyt vertaald naar het Nederlands.

Tijdens de Tiendaagse Oorlog – de eerste oorlog na het uiteenvallen van Joegoslavië die vrij snel tot de onafhankelijkheid van Slovenië leidde – zocht Jančar samen met enkele andere schrijvers naar internationale steun voor Slovenië, maar hij blijft toch kritisch tegenover de ontwikkelingen in zijn land. Zo schreef hij in 2000 het essay ‘Xenos en xenofobie’ waarin hij de liberale media verwijt xenofobie aan te wakkeren. Ook heeft hij een uitgesproken afkeer van chauvinistische en extreemrechtse stromingen.

Het is niet verbazingwekkend dat iemand die zo vaak in aanvaring kwam met de autoriteiten en met censuur en onderdrukking, deze thematiek meeneemt in alles wat hij schrijft. Centraal in zijn werk staat vaak het conflict tussen het individu en repressieve instellingen zoals gevangenissen, psychiatrische ziekenhuizen, militaire kampen en slavernij. Zijn stijl is doorspekt van ironie en hij is een meester van tragikomische wendingen. Vaak put hij uit de rijke en turbulente Centraal-Europese geschiedenis om verhalen te brengen die kenmerkend zijn voor het menselijke bestaan.

In zijn roman To noč sem jo videl (Die nacht zag ik haar) schotelt hij de lezer een bijzonder eigengereide, ietwat ongrijpbare, zelfstandige en vrijgevochten vrouw voor. Kort na nieuwjaar 1944 wordt zij samen met haar man door de partizanen van Tito ontvoerd uit het Sloveense kasteel waar het paar woont. Opvallend is dat de lezer haar nooit rechtstreeks te horen of te zien krijgt. De lezer komt slechts mondjesmaat iets over haar te weten, door de ogen van vijf andere personages. Het resultaat is een intrigerend meerstemmig boek waarin de lezer samen met de personages probeert om deze enigmatische vrouw weer in elkaar te puzzelen om zo te achterhalen wat er precies is gebeurd. In Frankrijk won de roman de prijs voor het beste buitenlandse boek van 2014. De Duitse vertaling verschijnt in september van dit jaar en met uw hulp volgt daarna snel de Nederlandse vertaling. 

 

Deze blog is een bijdrage van William Peynsaert, vertaler van “Die nacht zag ik haar”

Geschreven op 17 augustus 2015 door Jasper Maassen

Een passie om te delen

Iedereen heeft wel een boek waarvan je zou willen dat het nooit eindigt. Je gaat zo op in de wereld die geschetst wordt dat je het liefst je koffer pakt om ernaar toe te gaan en je favoriete personages te ontmoeten. Niets is zo mooi als dat ene boek. Het raakt je, het inspireert je. Je leest tot diep in de nacht door omdat slaap ineens niet meer belangrijk lijkt. En dat tentamen of die vergadering morgenochtend ook niet. Sterker nog, het liefst wil je direct opnieuw beginnen in het boek.Lees verder

Geschreven op 9 juni 2015 door Jasper Maassen

Het lijk van Rembrandt

Rembrandt“Een doek koop je toch niet van mij, een voorschot geef je evenmin, dus ik verkoop je mijn lijk,” aldus Rembrandt van Rijn. Een fictionele Rembrandt, wel te verstaan, in een verhaal van Sándor Bródy. Waar komt deze lugubere gedachte van de schilder vandaan?

Iedereen zal het ondertussen gehoord hebben: op dit moment is er in het Rijksmuseum een tentoonstelling over de late Rembrandt. Een bezoek aan die tentoonstelling is er nog niet van gekomen, maar laatst ben ik wel in het Rembrandthuis geweest. Het huis is ingericht met behulp van een inventarislijst, gemaakt op het moment van Rembrandts faillissement. Een faillissement dat voor de Hongaar Bródy (1863-1924) één van de redenen was om een reeks verhalen over Rembrandt te schrijven: Bródy zag de nodige parallellen tussen zijn eigen leven en dat van de schilder.Lees verder

Geschreven op 5 maart 2015 door Jasper Maassen met 1 reactie

De Ruyter en de Predikers

Het graf van De Ruyter, met de Hongaarse linten

Het graf van De Ruyter, met de Hongaarse linten

Al voordat de film Michiel de Ruyter uitkwam, was er de nodige ophef over vanwege het Nederlandse slavernijverleden en de rol van De Ruyter en de VOC hierin. Het hele onderwerp zou genegeerd zijn door de filmmakers. Wij Nederlanders kennen De Ruyter natuurlijk als de zeeheld die de Nederlanden menig overwinning bezorgde in oorlogen tegen voornamelijk Engeland, waardoor hij een nationale held werd. Wat de meeste Nederlanders echter niet weten, is dat De Ruyter ook in Hongarije een held is – ironisch genoeg juist om het bevrijden van slaven. Op 14 februari was de jaarlijkse herdenking en afgelopen weekend gaf de Hongaarse ambassadrice een lezing over De Ruyter in Den Haag.Lees verder

Geschreven op 25 februari 2015 door Jasper Maassen met 1 reactie

De kracht van het korte verhaal

imgVandaag werd bekend dat Nederland Leest dit jaar in het teken staat van het korte verhaal. A.L. Snijders gaat een bundel samenstellen “met een staalkaart van korte verhalen uit de Nederlandse geschiedenis”, aldus de NOS. Snijders merkt op dat dit genre in Nederland niet populair is, terwijl dat in de VS en Engeland bijvoorbeeld wel zo is: “Het is raadselachtig waarom het hier niet lukt.”

Voor mij is dat ook een raadsel. Willen Nederlanders romans met veel thematiek en lagen en kan dat volgens hen niet in een kort verhaal? Moet alles, grof gezegd, voorgekauwd worden voor de Nederlandse lezer? Maakt onbekend onbemind? Of wordt er te weinig aandacht besteed aan het korte verhaal? In dat laatste brengt Nederland Leest in ieder geval verandering.

Width = 732px Height = 16pxLees verder

Geschreven op 11 februari 2015 door Jasper Maassen met 1 reactie

Ladder naar de mist

Ladder naar de mistHet jaar kan niet mooier beginnen: het eerste boek van Keybooks is uit! Vanaf nu is Ladder naar de mist te koop via de knop onderaan deze blog. Ladder naar de mist is een bundel met zesenveertig Hongaarse verhalen uit de 20e en 21e eeuw, samengesteld door vertaalster Györgyi Dandoy.

Zesenveertig verhalen uit een periode van meer dan honderd jaar – een zeer compleet overzicht, dus. Een verzameling, ook, die uitblinkt in diversiteit: van dagboekfragmenten uit de Eerste Wereldoorlog en het contrast tussen adel en armelui, via onderdrukking door fascisme en communisme naar de vrijheid sinds de val van het IJzeren Gordijn. Deze zware thema’s worden op een kunstige wijze verweven in de verhalen. De ene keer vol melancholie, de andere keer als modern sprookje of absurdistisch verhaal.Lees verder

Geschreven op 10 februari 2015 door Jasper Maassen met 0 reacties

Het boek leeft, leve het e-book!

EBook_between_paper_books2Zelden is er zo’n grote tweedeling geweest in de boekenwereld als tussen de voor- en tegenstanders van e-books. De een zweert erbij en heeft zelfs al zijn papieren boeken voorgoed de deur uit gedaan, de ander zal daarentegen nooit van z’n leven een e-reader aanraken. Mijns inziens is die tweedeling absurd. Waarom zou je de ene optie uitsluiten ten faveure van de andere?

Books are no more threatened by Kindle than stairs by elevators tweette Stephen Fry enkele jaren geleden al: boeken worden net zomin door Kindle bedreigd als de trap door de lift. En zoals zo vaak heeft Fry ook deze keer gelijk: de opkomst van het e-book luidt niet het einde in van het ‘gewone’ boek in. Lees verder

Geschreven op 10 februari 2015 door Jasper Maassen met 0 reacties

Keybooks, of waarom ik een uitgeverij opricht

 

logo keybooks kleur

Een passie, een interesse en een probleem. Die drie dingen vormen de aanleiding voor datgene waar ik de afgelopen maanden aan gewerkt heb: Uitgeverij Keybooks. Een passie voor literatuur, daarmee ben ik natuurlijk niet de enige. In mijn geval heeft dat geleid tot een opleiding in de Engelse en Amerikaanse literatuur. Maar een passie voor literatuur houdt niet op bij zelf lezen: erover praten, anderen aanzetten tot het lezen van de boeken die jij mooi vindt – dat hoort ook bij een passie voor literatuur.Lees verder

Geschreven op 10 februari 2015 door Jasper Maassen met 0 reacties